Płk Mirosław Grochowski, Płk dr Olaf Truszczyński, Płk dr Jan Wilk

Koncepcja „zranień moralnych“ i jej konsekwecje dla personelu wojskowego


„Różnica między silnym, a słabym polega na tym, że ten pierwszy nie poddaje się po klęsce“ Woodrow Wilson

Zdarzenia traumatyczne mogą być analizowane z bardzo różnych punktów widzenia. Ostatnio jednak zwraca się szczególną uwagę na ich kontekst moralny, który albo współwystępuje albo poprzedza pojawienie się objawów stresu traumatycznego (PTSD), szczególnie w kontekście działań wojskowych. Można zakładać, że zranienie moralne katalizuje wystąpienie PTSD i dlatego zadbanie o „czystość“ moralną i etyczną prowadzonych działań wojennych można potraktować jako profilaktykę PTSD. Wydaje się jednak, że „kontuzja moralna“ jest zjawiskiem w pewnym sensie osobnym i specyficznym, który powoduje także negatywne reakcje emocjonalne i dysfunkcje psychiczne.

Koncepcja „zranień moralnych“ przewiduje, że jest to problem wielwymiarowy, dotykający kluczowych aspektów życia, związanych głównie z zachowaniami akceptowanymi lub odrzucanymi przez społeczeństwo. Przykładowo wiele doniesień prasowych, ale także i naukowych, mówi o objawach podobnych do PTSD u operatorów bezzałogowych statków powietrznych. Operatorzy  Ci są bardziej wirtualnymi świadkami, a czasem sprawcami śmierci i zniszczenia innych ludzi. Jednak to sprawstwo nie ma charakteru bezpośredniego, a raczej przybiera postać abstrakcyjną, co stanowi absolutne przeciwieństwo działań żołnierzy piechoty, którzy bezpośrednio angażują się w działania bojowe. Zdarzenia moralnie o charakterze uszkadzającym to takie, które pociągają za sobą zdradę tego, co człowiek uważa za słuszne, są popełniane przez osoby, które posiadają władzę i dotyczą kwestii o wysokim poziomie odpowiedzialności, w tym podejmowania decyzji dotyczących ryzyka utraty życia przez innych ludzi. Podczas gdy ofiary PTSD postrzegają świat przez pryzmat zdarzeń ekstremalnie niebezpiecznych, ofiary obrażeń moralnych postrzegają go jako niegodny i pozbawiony wartości i dobra społecznego. Żołnierz piechoty bezpośrednio widzi wpływ swoich działań, operator  statków bezpilotowych może czasem nawet nie dostrzec bezpośredniego związku pomiędzy jego działaniem a ewentulanymi skutkami tych  działań. Oba zupełnie różne scenariusze mają duży wpływ na zaistnienie podobnych reakcji stresowych, ale nie odpowiedziano na pytanie czy należy stosować różne strategie, aby zapobiegać i leczyć obrażenia moralne i PTSD.